naglowek

biografia
OKRES GΜGOWSKI
***
OKRES KRAKOWSKI

Akademia Krakowska
POWSTANIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ
***
SCHOLASTYKA
I SPOS笅 NAUCZANIA NA UNIWERSYTETACH 吐EDNIOWIECZNYCH

dzia豉lno嗆 naukowa
ASTRONOMIA
I ASTROLOGIA

***
GEOGRAFIA
I "MEDYCYNA"

***
LOGIKA I FILOZOFIA

Komentarz do metafizyki
ZNACZENIE EDYCJI TEKSTU - RYSZARD TATARZY垶KI
***
COMMENTARIUS IN "METAPHYSICAM" ARISTOTELIS -
SPIS TRE列I

dodatki
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG HIERONIMA
SZCZEG茛Y

***
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG
FELIKSA
BENTKOWSKIEGO
(1814)

***
FRAGMENT
Z KRONIKI
DΣGOSZA
DOTYCZ。Y
POWOxNIA
UCZELNI
W KRAKOWIE

***
JAK SZUKA JANA
Z GΜGOWA W
INTERNECIE
I
BIBLIOGRAFIACH

***
LEONARD
COX
MOWA POCHWALNA
[...]
NA CZE汎
PRZESxWNEJ
AKADEMII
KRAKOWSKIEJ
(1518)

***
BIBLIOGRAFIA
DO BADA
NAD
JANEM
Z GΜGOWA

***
LITERATURA
CYTOWANA
I
WYKORZYSTANA
PRZY
TWORZENIU
STRONY

linki

LICZNIK ODWIEDZIN

STRONA G紟NA

KONTAKT:
Micha Urbanowski
urbanowski.michal@wp.pl

OKRES KRAKOWSKI

Jan G這gowczyk zapisa si na Uniwersytet Krakowski w roku 1462. W czerwcu 1465 uzyska tytu baka豉rza Wydzia逝 Artium, natomiast tytu magistra uzyska w roku 1468. Chocia mia tak mo磧iwo嗆, to jednak nie rozpocz掖 nauki na 瘸dnym z wy窺zych wydzia堯w1, lecz po鈍i璚i si dzia豉lno軼i wyk豉dowej, kt鏎a trwa豉 bez przerwy przez 40 lat. Nale篡 to doceni, poniewa praca wyk豉dowcy Wydzia逝 Artium by豉 zaj璚iem niezwykle trudnym. Na Wydziale tym uczono tzw. siedmiu sztuk wyzwolonych nale膨cych do trivium (gramatyka, retoryka, dialektyka) i quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka). Wyk豉dy przydzielano metod... losowania. Prowadzi豉 ona do tego, 瞠 dzia豉lno嗆 wyk豉dowa wymaga豉 niezwyk貫j erudycji w zakresie bardzo r騜nych dyscyplin i tytanicznej pracy w celu przygotowania wyk豉d闚. Taki spos鏏 pracy naukowej utrudnia j i przeciwdzia豉 specjalizacji.2

W roku 1470 Jan z G這gowa zosta cz這nkiem Kolegium Mniejszego a w 1476 jego prepozytem, musia si wi璚 zajmowa utrzymaniem dyscypliny w鈔鏚 m這dszych mistrz闚. Rok 1478 przynosi G這gowczykowi godno嗆 Dziekana Wydzia逝 Artium (po raz drugi Dziekanem zosta w semestrze zimowym 1489/1490). W roku 1484 przyj皻o go do Collegium Maius, czyli Kolegium Wi瘯szego. W tym te roku sprawowa nadz鏎 nad Burs Ubogich. Z tego co wiemy o G這gowczyku, by bardzo zaanga穎wany w pomoc scholarom, 鈍iadczy o tym w豉郾ie jego dzia豉lno嗆 zwi您ana z bursami. W latach 1483 - 1486 dzier瘸wi dla student闚 tzw. Burs W璕iersk a w 1487 wybudowa Burs Now, zwan te Niemieck (Bursa Allemanorum). Tajemnic pozostaje, w jaki spos鏏 uda這 mu si uzyska 鈔odki pod tak inwestycj. Wiadomo tylko, 瞠 plac za Kolegium Wi瘯szym przej掖 od egzekutor闚 testamentu Jana D逝gosza.


Collegium Maius
Collegium Maius - amatorskie nagranie z YouTube  

 

W roku 1490 astronom obj掖 opiek nad ksi璚iem litewskim ks. Januszem Holsza雟kim, co wskazuje na wielkie zaufanie Kazimierza Jagiello鎍zyka do G這gowczyka.

Z Krakowa G這gowczyk wyjecha tylko na chwil - w roku 1497 - do Wiednia. Rozpocz掖 tam wyk豉dy matematyki. Nie uda這 mu si jednak zrobi w Wiedniu takiej kariery jak w Krakowie, co jest t逝maczone nieprzychylno軼i w豉dz Uniwersytetu Wiede雟kiego do G這gowczyka (tak to wyja郾ia H. Szczeg馧a i prof. Barycz). O co chodzi這? Ot騜 istnieje pewien ciekawy trop zwi您any z osob Konrada Celtisa.

Mia G這gowczyk ju za 篡cia gro幡ego i wp造wowego przeciwnika w osobie arcypoety, Konrada Celtisa. W "Odzie Na k璠zierzawego Glogomur" da on wyraz swej pogardzie i nienawi軼i do G這gowczyka jako zdecydowanego obskuranta, "nieprzyjaciela" - jak pisa - poet闚 i oszuka鎍zego szarlatana, imponuj帷ego jedynie niedorozwini皻ym i wyprowadzonym w pole wyrostkom. Na dnie tego nami皻nego, bezpardonowego ataku i oczerniaj帷ej dyskwalifikacji tkwi jaki osobisty rankor czy konflikt z okresu pobytu Celtisa w Krakowie w latach 1489-1491, kiedy to, s逝chaj帷 wyk豉d闚 astronomicznych, m.in. G這gowczyka, jednocze郾ie w nieoficjalnych prelekcjach wtajemnicza 膨dn nowo軼i m這dzie w uroki pi瘯nej wymowy 豉ci雟kiej i epistolografii. Na tym tle mog這 doj嗆 do jakiego zdarzenia. 盍鏚豉 awersji Celtisa mog造 mie szersze, nieintelektualne pod這瞠 - starcie si dw鏂h koncepcji narodowo軼iowych: pangerma雟kiej Celtisa i idei przyjaznej wsp馧pracy dw鏂h kultury - niemieckiej i polskiej G這gowczyka.3

Id帷 tropem H. Barycza mo積a ustali, 瞠 Celtis znalaz si w Krakowie w roku 1489 zaproszony najprawdopodobniej przez Kallimacha w celu przeprowadzenia reformy na Wydziale Artium. Celtis przebywa w Krakowie do 1491, reformy Artium jednak nie uda這 mu si przeprowadzi (prawdopodobnie jaki wp造w na to mia G這gowczyk, w semestrze zimowym 1489/1490 by przecie Dziekanem Atrium). W Krakowie Celtis zas造n掖 za這瞠niem Nadwi郵annego Towarzystwa Naukowego (Sodalitas Litteraari Vistulana) oraz ... niezwyk陰 niech璚i do Polak闚 i Krakowa. Oto wiersz Celtisa opisuj帷y Krak闚:Konrad Celtis

Jak Cizalpi雟kiej kraj Galii w gnij帷ym topi si b這cie,
Tak i krakowski nasz gr鏚 w brudzie zanurza si wci捫,
Jego szkaradne ulice gdzieniegdzie tylko bruk maj,
Zaprz璕 poczw鏎ny po o grz篥nie w lepko軼i b這t.

Teraz skonfrontujmy fakty: Celtis chcia przeprowadzi reform na wydziale Artium w czasie kiedy Jan z G這gowa by dziekanem tego wydzia逝. W roku 1487 Celtis by uwie鎍zony w Wiedniu przez Fryderyka III jako poeta carski - mia wi璚 w Wiedniu ogromne wp造wy. Po nieudanej reformie na Uczelni Krakowskiej i wyk豉dach w Ingolstadt, Celtis w 1497 wraca do Wiednia i energicznie zabiera si do reformowania tamtejszej uczelni, czego owocem jest za這瞠nie w 1502 Collegium poetarum et mathematicorum. W tym samym roku kiedy Celtis wraca z Ingolstadt do Wiednia, G這gowczyk udaje si na Uniwersytet Wiede雟ki z nadziej obj璚ia na tam katedry... Wida, 瞠 losy dw鏂h postaci mocno si przeplata造. Czy jest mo磧iwe aby Celtis by g堯wnym sprawc niepowodzenia G這gowczyka w Wiedniu? Uwa瘸m, 瞠 tak. Twierdzenie takie ma jednak charakter lu幡ej hipotezy, kt鏎a wymaga gruntownego sprawdzenia.

Po powrocie z Wiednia G這gowczyk wr鏂i do dzia豉lno軼i wyk豉dowej. Wiadomo, 瞠 z godno軼i ko軼ielnych sprawowa kanoni nad katedr 鈍. Floriana w Krakowie. Warto wspomnie, 瞠 kanonia ta dawa豉 zubo瘸造m profesorom krakowskim godziwe dochody, nie mo瞠 jednak t逝maczy budowy Bursa Allemanorum, gdy pierwsze informacje o kanonii sprawowanej przez G這gowczyka pochodz dopiero z 1499. W 1503 zosta G這gowczyk prepozytem Kolegium Wi瘯szego. Zmar w 1507 w wyniku ataku apopleksji. Zosta pochowany w ko軼iele 鈍. Floriana w Krakowie.

W鈔鏚 s逝chaczy wyk豉d闚 G這gowczyka znale幢i si prawdopodobnie Miko豉j Kopernik oraz Johann Faustus (posta, kt鏎a swoj osobowo軼i oraz traktatem H闤lenzwang zainspirowa豉 Goethego przy pisaniu "Fausta").

Jednoznaczna ocena postaci Jana z G這gowa nie jest dzisiaj mo磧iwa. Za 篡cia by przez student闚 i mistrz闚 krakowskich bardzo ceniony i powa瘸ny. Wskazuj na to chocia瘺y dotycz帷e G這gowczyka s這wa Leonarda Coxa, angielskiego pedagoga i humanisty, kt鏎y nied逝go po 鄉ierci G這gowczyka przebywa w Krakowie:

Dziedzina [logika - przyp. M.U.] to bowiem bogata, a przy tym wiele w niej niejasnych s堯w i my郵i. Mimo to nasz uczony z 豉two軼i to bezkresne morze przep造n掖. Pozostawi w spu軼i幡ie podr璚znik, z kt鏎ego w ci庵u kilku dni, a c騜 dopiero w ci庵u tygodnia mo積a tak si wyuczy, 瞠 by豚y w stanie z ka盥ym poj望 otwart walk nie jak pocz徠kuj帷y, lecz jak do鈍iadczony w bojach 穎軟ierz; potrafi豚y tak瞠 - 瞠 powt鏎z za Polzianem - zaciska w瞛造 nie do rozpl徠ania, rozwi您ywa za takie, kt鏎ych dot康 nikt nie rozwik陰 i rozwik豉 nie m鏬. Niech瞠 mu teraz przeciwstawiaj swojego Jerzego z Trapezuntu, Vall i innych, kt鏎zy staraj帷 si o zwi瞛這嗆 pogr捫yli czytelnika w g瘰tych ciemno軼iach. Tymczasem G這gowita (bo tak go nazywaj) do zwi瞛這軼i dodawa 豉two嗆, do 豉two軼i czysto嗆 mowy 豉ci雟kiej, do czysto嗆i wdzi瘯 i j璠rno嗆 zda. Lecz po c騜 go wspominam, skoro jest tu wielu nie gorszych od niego i on sam pewnie odda豚y im ch皻nie palm zwyci瘰twa, gdyby tylko przebywa w鈔鏚 篡wych.4

Po 鄉ierci G這gowczyk sta si celem atak闚 ze strony Stanis豉wa Orzechowskiego5 i Szymona Marycjusza6 , kt鏎e to ataki na d逝gie lata zaci捫y造 na opinii G這gowczyka. Astronomowi zarzucano odtw鏎czo嗆, brak w豉snych idei, uparte trwanie przy scholastyce. Co jaki czas odkrywano jednak w dzie豉ch G這gowczyka nowatorskie pogl康y w zakresie nauk przyrodniczych, oryginalne w徠ki z zakresu geografii, medycyny, antropologii, z biegiem czasu zredefiniowano te przypisane mu stanowisko w zakresie filozofii. Proces rehabilitacji astronoma trwa. Wiele zrobiono w tym zakresie w Zak豉dzie Filozofii Staro篡tnej i 字edniowiecznej PAN w latach pi耩dziesi徠ych i sze嗆dziesi徠ych. Potem jednak nast徙i豉 cisza, kt鏎a - nie licz帷 sporadycznie pojawiaj帷ych si artyku堯w - trwa do dzisiaj.
Jan z G這gowy w Szl您ku rodem, tak wcze郾ie do Polski z tey niegdy polskiey prowincyi przyby, i tak ci庵le si w Krakowie bawi, i si niewahamy mie軼i go mi璠zy naszemi rodakami. Rok urodzenia niewiadomy, lecz to nie zawodna, 瞠 w pi皻nastym si wieku ws豉wi, a w roku 1507 umar, b璠帷 Professorem w akademii krakowskiey i kanonikiem przy ko軼iele S. Floryana. G這郾e u postronnych imie iego, 軼i庵n窸o do Krakowa wielu s逝chacz闚.7

<< WSTECZ * G紑A STRONY * DALEJ >>


[1] Do wydzia堯w wy窺zych nale瘸造 w owym czasie wydzia造: prawa, medycyny i teologii. Najwy窺zym wydzia貫m by wydzia teologii. G這gowczyk po uzyskaniu tytu逝 magistra Artium nie podj掖 nauki na 瘸dnym z wymienionych ale w p騧niejszym czasie uzyska stopie baka豉rza teologii.

[2] Na przyk豉dzie przydzielania wyk豉d闚 drog losowania jaskrawo wida jak bardzo r騜ni si 闚czesny paradygmat w uprawianiu nauki od paradygmatu dzisiejszego. Obecnie nauka opiera si w du瞠j mierze na specjalizacji i mo積a przewidywa, 瞠 specjalizacja b璠zie coraz wi瘯sza (co obok pozytywnych ma r闚nie negatywne skutki). Postulaty wprowadzenia specjalizacji pojawia造 si na Akademii Krakowskiej ju w XVI w., za spraw m.in. Szymona Marycjusza z Pilzna (kt鏎y zreszt przyczyni si do znies豉wienia dorobku naukowego Jana z G這gowa). Pozwol sobie na przytoczenie jego s堯w: "Przewrotn drog dla swoich studi闚 wybrali ci, kt鏎zy przy swej wielkiej naukowej chciwo軼i w ka盥ej prawie sztuce i ka盥ym prawie rodzaju nauk usi逝j si odznaczy i nie przyznaj帷 sie do 瘸dnej zawodowej wiedzy b陰kaj si jako koczownicy. Mo積a do nich zastosowa s這wa Platona, 瞠 wiele wprawdzie umiej, lecz wszystko umiej niedok豉dnie" - O szko豉ch, czyli akademikach ksi庵 dwoje, Wroc豉w 1955, s.120.

[3] H. Barycz, 奸御k w polskiej kulturze umys這wej, Katowice 1979, s. 96.

[4] L. Cox, Mowa pochwalna Anglika na cze嗆 przes豉wnej Akademii Krakowskiej, Krak闚 1518, w przek豉dzie Ma貪orzaty Wysockiej [w:] O edukacji dawnych polak闚 w wyborze i opracowaniu Teresy Duralskiej-Macheta, s. 41-42. (ca這嗆 tekstu zamieszczona na stronie w dziale "dodatki")

[5] 1513-1556, Pisarz polityczny i historyk. wykszta販ony na Uniwersytecie Jagiello雟kim, ale tak瞠 w Wiedniu, Padwie, Bolonii i in. Przekonywa do konieczno軼i reformy UJ, kiedy w XVI w. drastycznie spad poziom nauki. Autor popularny w鈔鏚 闚czesnej szlachty, mo積a powiedzie, 瞠 by ideologiem demokracji szlacheckiej. Powsta豉 na ten temat praca doktorska (http://bazy.opi.org.pl/raporty/opisy/synaba/97000/sn97133.htm)

[6] 1516 - 1574, Pochodz帷y z Pilzna pisarz i pedagog. Pisa sporo na temat sposobu kszta販enia na UJ i nie tylko. G堯wym jego dzie貫m pozostaje: O szko豉ch czyli akademiach. Prekursor polskiej dydaktyki i pedagogiki.

[7] F. Bentkowski, Historya literatury Polskiej, Warszawa-Wilno 1814, s.8.