naglowek

biografia
OKRES GΜGOWSKI
***
OKRES KRAKOWSKI

Akademia Krakowska
POWSTANIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ
***
SCHOLASTYKA
I SPOS笅 NAUCZANIA NA UNIWERSYTETACH 吐EDNIOWIECZNYCH

dzia豉lno嗆 naukowa
ASTRONOMIA
I ASTROLOGIA

***
GEOGRAFIA
I "MEDYCYNA"
***
LOGIKA I FILOZOFIA

Komentarz do metafizyki
ZNACZENIE EDYCJI TEKSTU - RYSZARD TATARZY垶KI
***
COMMENTARIUS IN "METAPHYSICAM" ARISTOTELIS -
SPIS TRE列I

dodatki
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG HIERONIMA
SZCZEG茛Y

***
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG
FELIKSA
BENTKOWSKIEGO
(1814)

***
FRAGMENT
Z KRONIKI
DΣGOSZA
DOTYCZ。Y
POWOxNIA
UCZELNI
W KRAKOWIE

***
JAK SZUKA JANA
Z GΜGOWA W
INTERNECIE
I
BIBLIOGRAFIACH

***
LEONARD
COX
MOWA POCHWALNA
[...]
NA CZE汎
PRZESxWNEJ
AKADEMII
KRAKOWSKIEJ
(1518)

***
BIBLIOGRAFIA
DO BADA
NAD
JANEM
Z GΜGOWA

***
LITERATURA
CYTOWANA
I
WYKORZYSTANA
PRZY
TWORZENIU
STRONY

linki

LICZNIK ODWIEDZIN

STRONA G紟NA

KONTAKT:
Micha Urbanowski
urbanowski.michal@wp.pl

DZIAxLNO汎 NAUKOWA JANA Z GΜGOWA
GEOGRAFIA I "MEDYCYNA"

Wspomniany ju Ptolemeusz by w 鈔edniowieczu autorytetem nie tylko w dziedzinie astronomii, lecz r闚nie geografii.

W swoim g堯wnym dziele geograficznym Geographike hyphegesis (Geografia) w 8 ks. traktuje (Ptolemeusz - przyp. M.U.) t dyscyplin jako nauk przedstawiania Ziemi za pomoc rysunku (tak brzmia豚y najbli窺zy dos這wno軼i przek豉d tytu逝), opart na podstawach astronomicznych i matematycznych. By u豉twi sporz康anie map, zestawi Ptolemeusz tabele szeroko軼i i d逝go軼i geograficznej ok. 8100 najbardziej znanych miejscowo軼i, g鏎 i rzek. Opisa dok豉dniej ni poprednicy Brytani i kraje na pd. od Ba速yku. Wspomnia te Ptolemeusz o dzisiejszych ziemiach polskich, wymieniaj帷 Kalisi. Dzie這 to jest najwi瘯szym osi庵ni璚iem geografii antycznej, podsumowaniem dorobku poprzednik闚. Opiera si Ptolemeusz na Eratostenesie, Hipparchu, Posejdoniosie, Strabonie, a przede wszystkim na Marinosie z Tyru (gr. geograf z I/II w.). Traktat geograficzny Ptolemeusza by przez 14 stuleci nie tylko podstawowym podr璚znikiem geografii, ale i 廝鏚貫m rozwoju nowo篡tnej kartografii.1

Szcz窷liwie zachowa si do czas闚 dzisiejszych jeden z egzemplarzy dzie豉

Mapa z atlasu Ptolemeusza

Mapa z atlasu Ptolemeusza z w豉snor璚znymi notatkami Jana z G這gowa

Ptolemeusza, kt鏎y by w豉sno軼i G這gowczyka. Egzemplarz jest ciekawy dlatego, 瞠 mo瞠my w nim znale潭 w豉snor璚zne notatki G這gowczyka, kt鏎e stanowi podstaw do rekonstrukcji wyk豉d闚 Jana z G這gowa dotycz帷ych geografii. Na dzia豉lno嗆 geograficzn G這gowczyka wskaza jako pierwszy F. Bujak2, wykazuj帷, 瞠 geograficzne wyk豉dy krakowskiego mistrza by造 jak na owe czasy niezwykle nowatorskie - nie ogranicza造 si bowiem do geografii astronomicznej, lecz dotyczy造 geografii opisowej, korzystania z map itp. Ponadto w Komentarzu do Traktatu o Sferze, G這gowczyk jako jeden z pierwszych Polak闚 podaje doniesienia na temat wypraw Portugalczyk闚. Natomiast traktat G這gowczyka - Introductorium cosmographiae - jest jednym z ciekawszych dzie z zakresu 鈔edniowiecznej geografii polskiej.

Obok opinii 鈍iat貫go astronoma i geografa, G這gowczyk uwa瘸ny jest r闚nie za pioniera polskiej medycyny. Faktem jest, 瞠 w jego dzie豉ch odnale潭 mo積a odniesienia do wielu 鈔edniowiecznych "lekarzy", trzeba jednak pami皻a, 瞠 G這gowczyk rozwa瘸 problemy charakterystyczne dla medycyny 鈔edniowiecznej, kt鏎e niejak si maj do problem闚 medycyny wsp馧czesnej. Takim problemem by這 np. okre郵enie miejsca, kt鏎e jest siedliskiem duszy. Medycyna 鈔edniowieczna by豉 pod du篡m wp造wem magii i astrologii a podr璚zniki "medyczne" by造 廝鏚貫m wiedzy przez kilkana軼ie wiek闚 - jeszcze pod koniec 鈔edniowiecza bazowano na Hipokratesie, Arystotelesie czy Galenie - podczas, kiedy obecnie podr璚zniki medycyny dezaktualizuj si po kilku latach a nawet miesi帷ach. Jak pisa - nie bez ironii - H. Kesten: Profesorowie medycyny wiedli, podobnie zreszt jak i lekarze, nader niepewn egzystencj. Kaci bowiem leczyli, cyrulicy operowali, astrologowie stawiali diagnozy a czarownice udziela造 porad lekarskich. Z na wp馧zbutwa造ch szparga堯w odczytywano przera幢iwe fantastyczne recepty, a z gwiazd astrologiczne wskaz闚ki.3

Taka medycyna by豉 znakiem czas闚, w 鈔edniowieczu nie mog豉 powsta inna. Po pierwsze, 篡cie ziemskie pojmowane by這 jako efemeryczne, przemijaj帷e, niegodne uwagi - celem by這 nie tyle jego ratowanie, co exodus do 篡cia wiecznego w raju. Po drugie - organizmu nie pojmowano wtedy jako "maszyny", nie istnia造 systematyczne badania nad ludzkim organizmem, nie przeprowadzano jeszcze sekcji zw這k, m.in. dlatego, 瞠 ostro przeciwstawia si temu ko軼i馧. Rozpocz璚ie sekcji zw這k i gruntownego poznawania ludzkiego cia豉 nie jest zreszt dzie貫m 闚czesnych medyk闚, lecz w du瞠j mierze... renesansowych malarzy, kt鏎zy aby pozna szczeg馧y ludzkiej anatomii przeprowadzali sekcje w tajemnicy.

G這gowczyk w obr瑿ie medycyny nale篡 jeszcze do starego porz康ku - do porz康ku 鈔edniowiecza. Zagadnienia "medyczne" rozwa瘸 w mocnym powi您aniu z filozofi i astrologi, zestawia jednak takie pogl康y z pogl康ami "fizjolog闚" i nierzadko w takiej konfrontacji odrzuca autorytet Arystotelesa na rzecz bardziej nowoczesnych teorii. St康 "medyczne" uwagi G這gowczyka, brzmi niekiedy - jak na owe czasy - bardzo nowatorsko, jak np. ten:
Narz璠ziem za wzroku jest oko, do kt鏎ego dochodz dwa nerwy, przez lekarzy nazwane optycznymi, rozci庵ni皻e pomi璠zy m霩giem a 廝enic oka, kt鏎ymi przyjmuj si obrazy przedmiot闚 lub barwy i donosz si a do zmys逝 og鏊nego
.
albo: (podobne przyk豉dy s do dzisiaj cz瘰to przytaczane w popularnonaukowych ksi捫kach z zakresu psychologii)
- Wchodz帷 kto do ciep貫j k徙ieli, znajduje od razu, 瞠 woda jest zbyt gor帷a, p騧niej za wydaje mu si letni. Zna, 瞠 zmys dotykania doznaje z逝dzenia. Powiadam, wniosek jest sprawiedliwy, gdy w takim razie zachodzi nieprzysposobienie organu. Albowiem, gdy kto wchodzi do k徙ieli maj帷 narz璠zia dotykania w owej chwili zimne, s康zi, 瞠 woda jest gor帷a, gdy za przez jaki czas w k徙ieli pozostanie a si organ ogrzeje i zmieni, natenczas wod czuje by ciep陰, odpowiednio swemu przysposobieniu.

Jako lekarz, czy raczej antropolog, zas造n掖 G這gowczyk dzi瘯i swojejFrenologia Fizjonomii i rysunkowi za陰czonemu do pierwszego wydania Komentarza do De Anima. Obraz ten sprawi, 瞠 G這gowczyka uwa瘸no za prekursora frenologii (w rzeczywisto軼i G這gowczyk przytacza tylko tezy Gordoniusza), kt鏎a na prze這mie XVIII i XIX w. sta豉 si bardzo popularna. Frenologia zosta豉 co prawda sfalsyfikowana, jednak fakt, 瞠 G這gowczyk wysuwa tezy podobne do Galla o 3 wieki wcze郾iej warto odnotowa. O tym jak powszechnie G這gowczyk kojarzony by z frenologi 鈍iadcz chocia瘺y pochodz帷e z 1804 s這wa F. Bentkowskiego:
Na 8 karcie arkusza x iest wizerunek g這wy ludzkiey, na kt鏎ey oznaczone s k馧kami r騜ne mieysca iako organa czyli siedliska rozmaitych w豉dz duszy. Przywodzi to na my郵 s豉wnego Doktora Galla teory czaszek, Kranioskopii czyli nauk organ闚 od niego zwan.4

Fizjonomia natomiast stanowi odnowienie staro篡tnej "nauki" o temperamentach, wiary w to, 瞠 z zewn皻rzynych cech cz這wieka mo積a wnioskowa o jego cechach charakteru.
Fizjonomia Fizjonomia Fizjonomia
Strona tytu這wa i karty "Fizjonomii"

Fizjonomia ma warto嗆 nie tyle naukow, co historyczn, znajdujemy w niej bowiem relacje na temat pogl康闚 niemal wszystkich licz帷ych si "lekarzy" staro篡tnych oraz arabskich. Oczywi軼ie, zar闚no frenologia z kt鏎 kojarzono G這gowczyka, jaki i tezy zawarte w jego Fizjonomii, nie mog pretendowa obecnie do miana nauki. Mog jednak uzasadni s康, 瞠 G這gowczyk by pionierem w zakresie antropologii, psychologii i medycyny - rzecz jasna - pionierem na miar swoich czas闚.

<< WSTECZ * G紑A STRONY * DALEJ >>


[1] S這wnik pisarzy antycznych, red. A. 安iderk闚na, Warszawa 1990, has這: Ptolemaios, opracowanie: Teresa Rabenda.

[2] w: Dwa przyczynki do historii Uniwersytetu Jagiello雟kiego [w:] Rozprawy Polskiej Akademii Umiej皻no軼i, t. 33.

[3]H. Kesten, Kopernik i jego czasy, Warszawa 1961, s. 94.

[4]F. Bentkowski, Historia literatury Polskiey, Warszawa - Wilno 1814, s. 11.