naglowek

biografia
OKRES GΜGOWSKI
***
OKRES KRAKOWSKI

Akademia Krakowska
POWSTANIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ
***
SCHOLASTYKA
I SPOS笅 NAUCZANIA NA UNIWERSYTETACH 吐EDNIOWIECZNYCH

dzia豉lno嗆 naukowa
ASTRONOMIA
I ASTROLOGIA

***
GEOGRAFIA
I "MEDYCYNA"

***
LOGIKA I FILOZOFIA

Komentarz do metafizyki
ZNACZENIE EDYCJI TEKSTU - RYSZARD TATARZY垶KI
***
COMMENTARIUS IN "METAPHYSICAM" ARISTOTELIS -
SPIS TRE列I

dodatki
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG HIERONIMA
SZCZEG茛Y

***
INDEKS
WA烤IEJSZYCH
DZIE
GΜGOWCZYKA
WG
FELIKSA
BENTKOWSKIEGO
(1814)

***
FRAGMENT
Z KRONIKI
DΣGOSZA
DOTYCZ。Y
POWOxNIA
UCZELNI
W KRAKOWIE

***
JAK SZUKA JANA
Z GΜGOWA W
INTERNECIE
I
BIBLIOGRAFIACH

***
LEONARD
COX
MOWA POCHWALNA
[...]
NA CZE汎
PRZESxWNEJ
AKADEMII
KRAKOWSKIEJ
(1518)

***
BIBLIOGRAFIA
DO BADA
NAD
JANEM
Z GΜGOWA

***
LITERATURA
CYTOWANA
I
WYKORZYSTANA
PRZY
TWORZENIU
STRONY

linki

LICZNIK ODWIEDZIN

STRONA G紟NA

KONTAKT:
Micha Urbanowski
urbanowski.michal@wp.pl

POWSTANIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ

Powstanie Uniwersytet闚 stanowi這 prze這m w rozwoju nauki 鈔edniowiecznej (i nie tylko 鈔edniowiecznej). Pierwsze Uniwersytety powsta造 w XII w. By造 to: Uniwersytet w Bolonii i Uniwersytet w Pary簑. Ich cechy i organizacja mia造 by dziedziczone przez niemal wszystkie p騧niejsze 鈔edniowieczne uczelnie. W pewnym oderwaniu od tych wzorc闚 funkcjonowa造 uniwersytety angielskie - powo豉ny w 1214 Oxford i w 1231 Cambridge.

Uniwersytet Paryski i Bolo雟ki r騜ni造 si mi璠zy sob sposobem organizacji oraz dziedzinami wiedzy, na kt鏎e k豉dziono g堯wny nacisk. Pary by "kr鏊estwem teologii", natomiast Bolonia by豉 "kr鏊estwem prawa". Przyczyn takiego stanu rzeczy by這 kilka. Po pierwsze, Uniwersytet Paryski powsta z po陰czenia szk馧 zale積ych od ko軼io豉, podlega papie穎wi a kadra uczelni i studenci utrzymywali si z benificj闚. Ko軼i馧 mia wi璚 tutaj du膨 kontrol nad sposobami i tre軼i nauczania. Dlatego te w Pary簑 rozwija豉 si g堯wnie teologia i scholastyczna filozofia.

Pary by miastem s豉wnym ju w wieku XII z wysokiego poziomu teologii i logiki, kt鏎ej nauczano m.in. w szkole katedralnej zale積ej od biskupa oraz w szkole kanonik闚 regularnych na wzg鏎zu 鈍. Genowefy - w dw鏂h najs豉wniejszych z wielu szk馧 paryskich. Szko造 paryskie ok. roku 1200 陰cz si w spo貫czno嗆 scholar闚, uzyskuj帷 status uniwersytecki. Pierwsze statuty znane s od 1215 roku - daty zatwierdzenie ich przez legata papieskiego. Uniwersytet paryski, ze wzgl璠u na znaczenie dla chrze軼ija雟twa i Ko軼io豉, na ilo嗆 student闚 uzyskuj帷ych wykszta販enie teologiczne, by zbyt wa積 uczelni by kontrol jej mo積a by這 pozostawi biskupowi. Podlega ona papie穎wi, za w豉dz bezpo鈔edni sprawuje kanclerz uniwersytetu.1

Uczelnia Paryska by豉 tzw. korporacj mistrz闚, co znaczy tyle, 瞠 to raczej mistrzowie - nie scholarzy - wybierali w豉dz uczelni, tworzyli prawa, zarz康zali maj徠kiem, opracowywali metody nauczania i decydowali o tym, czego uczono.

Uniwersytet w Bolonii natomiast by tzw. korporacj scholar闚, uczy豉 si tam g堯wnie m這dzie z zamo積ych rodzin, kt鏎e p豉ci造 za studia. Student zatem mia du篡 wp造w na wszystkie te decyzje, kt鏎e w Pary簑 nale瘸造 do mistrz闚. Taki spos鏏 finansowania czyni nauczanie w Bolonii bardziej niezale積ym od wp造w闚 ze strony ko軼io豉. Rozwija豉 si tutaj nie tyle teologia co nauki prawne, g堯wnie za prawo rzymskie.

W Europie 字odkowej pierwszym Uniwersytetem by Uniwersytet Praski, kt鏎y powsta w roku 1348. Jego istnienie mia這 okaza si bardzo wa積e dla Akademii Krakowskiej.

Studium Generale w Krakowie powo豉no 12 maja 1364 za spraw stara Akt Fundacyjny Studium GeneraleKazimierza Wielkiego. Nowo powsta豉 Akademia Krakowska nie posiada豉 wydzia逝 teologii i by豉 wzorowana na uczelniach w這skich a zatem to raczej scholarzy ni mistrzowie sprawowali w豉dz. Podobnie jak na uniwersytetach w這skich w Krakowie podstawowym przedmiotem zainteresowania mia造 by nauki prawne. Ch耩 stworzenia wysoko wykwalifikowanej kadry administracyjnej by豉 zreszt jednym z g堯wnych powod闚 powo豉nia Akademii. Uczelnia nie zdo豉豉 jednak spe軟i pok豉danych w niej nadziei, w roku 1370 podupad豉 a 鈔odowisko naukowe przenios這 si na inne uczelnie - w wi瘯szo軼i do Pragi.

W豉軼iwe losy Uniwersytetu Jagiello雟kiego rozpoczynaj si z chwil odnowienia uczelni w roku 14002. Wielki w tym udzia mia豉 kr鏊owa Jadwiga oraz W豉dys豉w Jagie陶o, za pierwszym rektorem zosta Stanis豉w ze Skarbimierza. Uniwersytet powo豉ny w 1400 r騜ni si od tego z 1364. Po pierwsze by豉 to uczelnia "pe軟a" - z czterema wydzia豉mi, w tym z teologi, kt鏎a w闚czas by豉 uwa瘸na za kr鏊ow nauk. Odnowiona Akademia Krakowska oparta by豉 na wzorcach paryskich (inaczej ni powo豉na w 1364) a wi璚 to mistrzowie kszta速owali 篡cie uczelni. Wydzia teologii i paryski charakter uniwersytetu bardzo pasowa造 do cel闚, jakie stawiano przed Akademi Krakowsk. Powo豉na ona by豉 bowiem - jak czytamy w tek軼ie odnowienia Studium Powszechnego - m.in. po to:

[...] aby mieszka鎍闚 i poddanych ziem naszych litewskich, tych zw豉szcza, kt鏎zy w zastarza造m pozostaj帷 b喚dzie ciemno軼i, byli naszymi towarzyszami, a kt鏎ych przyj璚iem wiary katolickiej do 這na 安i皻ej Matki Ko軼io豉 przywiedli鄉y z woli Tego, kt鏎y niebia雟kimi i ziemskimi rzeczami rozporz康za i w豉da, przyzwyczajeniem, praktyk i poznaniem uczynk闚 nabo積ych, bez kt鏎ych wiara sama jest pr騜na na syn闚 鈍iat豉 nawr鏂i z pomoc i wsp馧dzia豉niem tych, kt鏎ych umys造 m康ro軼i i nauki pe軟o嗆 ozdobi豉, to jest ludzi w podstawach i tajnikach pisma bieg造ch, kt鏎ych rad tak瞠 tron kr鏊ewski si umacnia, a cnotliwymi ich czynami Rzeczpospolita stale w zdrowie i si造 wzrasta.

nawr鏂enie Litwy by這 wi璚 jedn z wa積iejszych motywacji odnowienia Akademii Krakowskiej. Jednocze郾ie w owym czasie narasta konflikt polsko - krzy瘸cki. Po陰czenie Polski z Litw by這 dla zakonu niewygodne. W swoich pocz徠kowych latach Akademia Krakowska sta豉 si miejscem intelektualnego fermentu zwi您anego z tym sporem. Chodzi這 o krzy瘸ck doktryn prawn Henryka z Suzy, w my郵 kt鏎ej innowiercy stoj poza prawem. Doktryna ta pozwala豉 zadekretowa wojny krzy瘸ckie jako "wojny sprawiedliwe". Dla Polak闚 sytuacja tego typu by豉 nie do przyj璚ia. Polemik z krzy瘸ckim rozumieniem wojny sprawiedliwej podj瘭i prawnicy krakowscy, na czele z pierwszym rektorem UJ Stanis豉wem ze Skarbimierza oraz z Paw貫m W這dkowicem. Osi庵ni璚ia "krakowskiej szko造 prawnej" sta造 si gleb, na kt鏎ej wyros豉 polska doktryna tolerancji religijnej. Dzi瘯i niej - kiedy w XVI wieku Europa by豉 aren religijnych walk - Polska sta豉 si oaz religijnej tolerancji w wyniku czego nap造wali tutaj licznie prze郵adowani w Europie innowiercy.

po odnowieniu Akademia Krakowska niemal od razu sta豉 si silnym o鈔odkiem naukowym o du篡m zasi璕u oddzia造wania. Szcz窷liwe dla Uczelni okaza造 si problemy na Uniwersytecie Praskim zwi您ane z napi皻 sytuacj wynikaj帷 z dzia豉lno軼i Husa i spor闚 mi璠zy nacj niemieck i czesk. Kiedy przebywanie w Pradze sta這 si niebezpieczne, wielu uczonych i student闚 z Pragi przyby這 do Krakowa. Wymieni w tym miejscu mo積a chocia瘺y: Hieronima z Pragi, Jana Szczekne, Jana Isnera, Miko豉ja z Gorzkowa, Bart這mieja z Jas豉 i wielu, wielu innych. To w豉郾ie przybysze z Pragi zbudowali w du瞠j mierze pot璕 Akademii Krakowskiej w pierwszym jej okresie. Presti uczelni wzrasta przez ca造 XV wiek. Wiek XVI przyni鏀 upadek poziomu nauczania i stopniow marginalizacj UJ.

<< WSTECZ * G紑A STRONY * DALEJ >>


[1] Z. Kuksewicz, Zarys filozofii 鈔edniowiecznej, Warszawa 1986, s.191.

[2] Nazwa Uniwersytet Jagiello雟ki nie by豉 w XV w. u篡wana - jest to nazwa p騧niejsza. Kiedy m闚imy o pocz徠kach krakowskiej uczelni, powinni鄉y okre郵a j np. jako "Studium Generale" albo "Akademia Krakowska". Pomimo tego pozwalam sobie niekiedy na u篡wanie nazwy "Uniwersytet Jagiello雟ki" lub skr鏒u "UJ", dlatego, 瞠 jest to wygodne uproszczenie, kt鏎e posiada dodatkowo tak zalet, 瞠 nazwa jest 豉two identyfikowana oraz cz瘰to wyszukiwana. Mam nadziej, 瞠 nie b璠zie to razi這 os鏏 zawodowo zajmuj帷ych si problematyk.